Cách đây hơn một thập kỉ

Cách đây hơn một thập kỉ, trong một kì thi chọn HSG thành phố X., với đề bài:” Cảm nhận về vẻ đẹp của Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc”, một bài văn “lạ” đã xuất hiện, bên cạnh trùng điệp lỗi về kiến thức, về chính tả, về ngữ pháp là những lời phủ định thẳng thừng:” Em không thấy xúc động, em không thấy xót thương! … Tại sao chúng em phải học những tác phẩm cách xa hàng thế kỉ mà không phải những tác phẩm gần gũi với cuộc sống bây giờ?”. Ngày đó, khi trao đổi lại với học trò lớp đang dạy, tôi đặt câu hỏi:”Em hãy hình dung nếu chương trình văn học trong nhà trường thiết kế theo kiểu tịnh tiến thời gian, liên tục cập nhật tác phẩm mới đồng thời với việc xoá dần những tác phẩm của quá khứ thì chúng ta sẽ tựa lưng vào đâu? Nền tảng văn hoá của chúng ta là gì?” Và tôi nhận được câu trả lời từ học trò: “Chúng ta sẽ luôn tựa vào số 0 cô ạ! Chúng ta sẽ không có nền tảng văn hoá vì luôn đứng trên một hiện tại tiếp diễn với những cái bề bộn dở dang chưa hoàn kết thành giá trị!” Tôi cám ơn học trò, và thầm cám ơn tiền nhân đã chọn lọc, đã giữ và truyền lại những giá trị, từ ca dao tục ngữ tới Hoàng Hạc Lâu hay Đoạn trường tân thanh; có lẽ vì các cụ thấu hiểu sâu sắc tiến bộ văn học hoàn toàn khác với tiến bộ của khoa học kĩ thuật – khi những thành tựu sau của khoa học kĩ thuật phủ định và thay thế những thành tựu cũ đã lạc hậu thì văn học không phát triển theo qui luật ấy: tác phẩm nào đã được khẳng định giá trị, nó sẽ tồn tại vĩnh hằng! ( tuyệt đối không nên đồng nhất các giá trị vĩnh hằng và sự hữu ích thời vụ!)!
Nhưng tôi nhớ bài văn nguệch ngoạc gạch xóa của cô học trò đòi thay thế các giá trị văn học xưa cũ ấy đã được khá nhiều ý kiến đón nhận như một cuộc cách mạng!
Và giờ lại là bài văn về Thánh Gióng đăng trên Dân trí từ năm 2012, không rõ lý do vì sao cộng đồng khảo cổ lôi ra ca ngợi!
Tôi đã đọc các ý kiến cổ vũ nồng nhiệt nhất, cho rằng bài văn hay, xứng đáng 10+, nếu có dở là lời phê của cô, tuyệt đối không phải bài làm của trò!
Tôi đọc ra từ những lời khen ấy nhiệt tình bày tỏ sự bức xúc chính đáng với vô vàn những tiêu cực, tệ nạn của cuộc sống xã hội! Khi xuất hiện một bài văn với giọng nửa trẻ con nửa giả trẻ con, ngôn từ nửa Nam nửa Bắc, xoá bỏ mọi chuẩn mực của văn phạm học đường, sử dụng hình thức viết status trên Facebook, nhồi nhét mọi hiện tượng xã hội tiêu cực cập nhật trên các trang báo điện tử và mạng xã hội, thoả mãn nhu cầu phủ định, phê phán, việc bài văn đưa đến những thích thú là dễ hiểu!
Tuy nhiên, tôi muốn quan sát bài văn này trong tâm thế nghiêm túc của một giáo viên trực tiếp đứng lớp!
Giả thiết đây là bài văn ” thật” của học trò, điểm 0 cho bài là xứng đáng vì những lý do sau đây:
1/ Về kĩ năng, bài văn không đáp ứng yêu cầu của dạng bài Nghị luận văn học mà viết theo dạng Nghị luận xã hội; toàn bộ bài bàn luận tản mạn, tuỳ hứng về tuổi thơ, không liên quan gì đến yêu cầu của đề bài ” Phân tích truyền thuyết Thánh Gióng”, không bám sát tác phẩm, nhân vật chỉ được nhắc tới như cái cớ để vào bài, kết bài và bỡn cợt.
Bài viết sử dụng lớp ngôn ngữ Facebook với những từ cảm, từ đệm, các thuật ngữ tiếng Anh tuỳ tiện, không phù hợp với văn phong của một bài Nghị luận văn học trong nhà trường phổ thông!
Để có cái nhìn thấu đáo hơn, tôi đặt ra hai giả thiết có thể chấp nhận bài văn:
– Thứ nhất, nếu em có tư duy phản biện, “giải thiêng” thần tượng, em hoàn toàn có thể bày tỏ quan niệm của mình trong một bài NLVH nghiêm túc với nhưng kiến giải thoả đáng. Những người thày đích thực luôn chờ đợi, ủng hộ những bài văn có tư duy sáng tạo, thông minh, thoát khỏi những lối mòn khuôn mẫu. Trong thực tế giảng dạy và cả trên trang cá nhân, tôi cùng nhiều đồng nghiệp đã có những bài viết thể hiện ” cách nhìn lại” với một số nhân vật lịch sử, văn học như đánh giá về công và tội của An Dương vương, Mị Châu…, cách ứng xử của cô Tấm, số phận bi kịch của Thuý Vân… Rất tiếc, bài văn không đặt ra vấn đề đó ngoài sự bỡn cợt thiếu nghiêm túc, thiếu tôn trọng với thày cô và tự trọng với những trang viết của mình.
– Thứ hai, nếu đề bài yêu cầu:”Luận về tuổi thơ của em”, dù cách triển khai hệ thống ý khá tuỳ tiện, nhưng bài viết vẫn có thể được chấp nhận – giả thiết này đồng nghĩa với việc khẳng định: bài văn hoàn toàn lạc đề!
2/ Về nội dung kiến thức: kiến thức cơ bản của truyền thuyết không được đề cập, toàn bộ bài là sự nhồi nhét một tập hợp thông tin không được sắp xếp, chọn lọc… Ở đây nên có sự phân biệt: phông kiến thức phong phú hoàn toàn khác với một sự thu nhặt thông tin chắp vá, cẩu thả, thiếu cái nhìn phân loại, chọn lọc và tư duy khoa học, biện chứng. Trong thời đại bùng nổ thông tin, người thu thập thông tin chỉ cần có các thao tác của mắt và tay, người sử dụng thông tin phải có cái đầu.
3/ Về thái độ làm bài, cách viết bỡn cợt bông đùa hoàn toàn không thể chấp nhận với văn phong học đường. Những người thày chân chính không đáng bị xúc phạm bởi một bài văn đùa cợt, nhất là bởi thái độ phán xét thiếu thiện chí của cộng đồng như vậy!
Cũng nên đặt lại vấn đề về tính chân thực của bài văn. Nếu đây là bài văn giả trẻ con, mượn lời trẻ con, tôi nghĩ lại thêm một vụ xâm hại tinh thần nữa với con em chúng ta. Những bức xúc của người lớn, hãy tự đối mặt và thể hiện quan điểm của mình qua phát ngôn nghiêm túc, đừng bắt trẻ thơ thỏa mãn nhu cầu phủ định, phê phán của mình!
Nhiều đồng nghiệp của tôi lo lắng:”Bức xúc không làm ta vô can”, không thể lấy cớ bức xúc trước cái xấu để làm méo mó cái thiện, làm khúc xạ trục hướng thiện, đạp đổ mọi thứ – đó không phải cách một nhà giáo dục nên làm! Giữa sự loạn chuẩn, nhà trường phải là nơi giúp cân bằng lại với những chuẩn giá trị!

Author: climegaads